เมื่อคณะนี้คือลูกหลานสืบมาจากท่านท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ)

TheThonBuriSongKandaalDescendants

(20251230_1 เพื่อแผ่นดินเกิด)

การต้อนรับคณะแห่งครอบครัว ไชยนันทน์ เมื่อวานนี้

มี วรเดช ไชยนันทน์ กับ สิทธิพูนวชิร ไชยนันทน์ เป็นอาทินั้น

ผมได้เรียนรู้หลายเรื่องสำคัญ รวมทั้งเรื่องนี้ที่ไม่เคยเรียนและรู้มาก่อน

รู้อยู่แต่ว่าตำแหน่งท้าวทรงกันดาลนั้นสำคัญมากในสมัยก่อน

อ. Num Champapan เคยสรุปให้ไว้ว่าท้าวทรงกันดาลตอนปลายอยุธยา

ที่สืมมาแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์นั้น ท่านทรงอิทธิพลมาก

แถมอาจจะไปจากเมืองนครด้วยก็เป็นได้

พอทราบว่าสายสกุล #ไชยนันทน์ นี้ สืบมาจากท่านท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) ในสมัยธนบุรี

นอกจากเชิญนั่งบนเก้าอี้จากวังเจ้านคร ถ่ายภาพกับรูป #พระเจ้าตากสิน แล้ว

นี้ที่มาค้นอ่านต่อได้ความตามนี้ ...

#ท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) คือสตรีมอญผู้มีบทบาทสำคัญในราชสำนักกรุงธนบุรี ดำรงตำแหน่งสูงสุดฝ่ายใน (แม่วัง) มีอำนาจบริหารจัดการเรื่องภายในพระราชวัง เป็นศูนย์กลางเชื่อมโยง 3 สมัย (กรุงเก่า กรุงธนฯ กรุงเทพฯ) และเป็นต้นตระกูลของหลายราชสกุลใหญ่ เช่น สุทัศน์, ชุมสาย โดยมีลูกหลานหลายคนได้เป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 1 และ 3.

ประวัติและบทบาท:

ที่มา: สืบเชื้อสายมอญ มีความคุ้นเคยขนบราชสำนัก (อาจเคยเป็นหม่อมห้ามเจ้านายกรุงเก่า).

ตำแหน่ง: "ท้าวทรงกันดาล" เป็นตำแหน่งสูงสุดฝ่ายใน (เทียบเท่าแม่วัง/เลขาธิการพระราชวัง) สมัยกรุงธนบุรี.

อำนาจ: เป็นศูนย์กลางการบริหารจัดการฝ่ายใน มีหน้าที่ดูแลการเบิกจ่ายต่างๆ.

การเชื่อม 3 สมัย: เป็นผู้เชื่อมสายเลือดและผู้คนระหว่างกรุงเก่า (อยุธยา) สมัยธนบุรี และรัตนโกสินทร์ (กรุงเทพฯ).

ลูกหลานสำคัญ:

หม่อมทิม: ธิดาเป็นเจ้าจอมในสมเด็จพระเจ้าตากสินฯ.

หม่อมทับ (พระอักษรสมบัติ): บุตรชาย มีธิดาคือ "ท่านทรัพย์" (เจ้าจอมมารดาในรัชกาลที่ 3) มีพระโอรส-ธิดาคือ เจ้าชายศิริวงศ์และเจ้าหญิงลม่อม.

มรดก: เครือญาติของท่านตั้งรกรากบริเวณ "คลองมอญ" ฝั่งธนบุรี.

ความสำคัญทางประวัติศาสตร์:

ท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) มีส่วนสำคัญที่ทำให้สายสกุลมอญและกลุ่มขุนนางมอญมีบทบาทต่อเนื่องในราชสำนักสยาม ตั้งแต่สมัยกรุงเก่า กรุงธนบุรี และเข้าสู่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์.

เป็นที่มาของราชสกุลสำคัญๆ หลายสกุล เช่น สุทัศน์, ชุมสาย, อรุณวงศ์, ศิริวงศ์, ภาณุพันธุ์.

ในเพจ #รามัญคดี - #MON_Studies เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม 2024 ลงรายละเอียดไว้ตามนี้ว่า

"ท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) หญิงมอญฝ่ายในมากบารมีแห่งกรุงธนบุรี"

ท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) เดิมชื่อ ทองคำ เหตุที่เป็น “มอญ” คนทั้งวังจึงพากันเรียกว่าทองมอญ เป็นธิดาขุนนางมอญที่อพยพเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารในแผ่นดินอยุธยา ต่อมาได้เป็นภรรยาของหม่อมเจ้าองค์หนึ่งในราชวงศ์บ้านพลูหลวง ภายหลังเหตุการณ์เสียกรุง จึงได้อพยพติดตามพี่ชายพร้อมสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชมายังกรุงธนบุรี ต่อมา สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้แต่งตั้งให้เป็นท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) ในฐานะข้าราชการฝ่ายในผู้ใหญ่ผู้รู้ขนบธรรมเนียมราชสำนัก ด้วยภายหลังเสียกรุงสยามสูญเสียขุนนางทั้งฝ่ายหน้าฝายในจำนวนมาก ท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) มีหน้าที่ดูแลว่ากล่าวฝ่ายในตลอดจนทุกประการ

ขณะที่ข้าราชการฝ่ายหน้าคนสำคัญในกรุงธนบุรีคือ พระยารามัญวงศ์ นามเดิมว่า มะโดด ผู้เป็นพี่ชายของท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) รับราชการในตำแหน่งพระยารามจัตุรงค์ เป็นที่จักรีมอญ ตำแหน่งพระยารามัญวงศ์ ไม่ว่าสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชจะเสด็จไปทำสงครามกับพม่าที่ใดก็จะต้องมีทหารในสังกัดพระยารามัญวงศ์ (มะโดด) ด้วยเสมอ พระยารามัญวงศ์ (มะโดด) ถูกประหารชีวิตเมื่อปลายสมัยธนบุรี เนื่องจากเข้าไปมีส่วนร่วมกับพระยาสรรค์ในการก่อกบฏ แม้พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 จะได้มอบโอกาสให้เข้ารับราชการในพระองค์ต่อไป แต่พระยารามัญวงศ์ยืนยันที่จะเป็นข้าฯเพียงนายเดียว รัชกาลที่ 1 จึงจำต้องประหารพร้อมกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

ท้าวทรงกันดาลยังมีสถานะเป็นพระสัสสุ (แม่ยาย) ในสมเด็จพระเจ้าตากสินด้วย เนื่องจากธิดาคนหนึ่งของท้าวทรงกันดาลคือ เจ้าจอมมารดาทิม พระสนมในสมเด็จพระเจ้าตากสิน เจ้าจอมผู้นี้มีพี่ชายและน้องสาวร่วมอยู่ในราชินิกุลรัชกาลที่ 3 ชั้นต้น ๆ ดังปรากฏเนื้อความในพงศาวดารเมื่อครั้งเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (ต่อมาคือรัชกาลที่ 1) เสด็จมาปราบจลาจล และหยุดประทับ ณ พลับพลาหน้าวัดพระเชตุพน ท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) มารดาขในเจ้าจอมมารดาทิมซึ่งเป็นผู้ใหญ่อยู่ในพระราชวังกรุงธนบุรี ได้นำเรือพระที่นั่งมาคอยรับเสด็จ และได้กราบบังคมทูลให้เสด็จลงเรือพระที่นั่ง ข้ามฟากไปยังพระราชวังกรุงธนบุรี นอกจากนี้ เจ้าจอมมารดาทิม มีพระราชโอรส 1 พระองค์ และทรงเป็นต้นวงศ์สืบราชสกุลวงศ์ธนบุรี ฝ่ายสายสัมพันธ์กับราชวงศ์จักรีเป็นสายอ้อม 1 วงศ์ คือ พระองค์เจ้าอัมพวัน มีประวัติพิสดารแต่ไม่ปรากฏชัดเจน ไม่ได้ถูกสำเร็จโทษตามพระราชบิดาครั้ง พ.ศ. 2325 หรือร่วมกับเจ้าฟ้าสุพันธุวงศ์ราว พ.ศ. 2352 แต่อย่างใด

นอกจากนี้ ท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) มีบุตรชายคนสำคัญ คือ พระอักษรสมบัติ (หม่อมราชวงศ์ทับ) บิดาของเจ้าจอมมารดาทรัพย์ ในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 นอกจากนี้ ลูกหลานในสายตระกูลท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) ท่านสำคัญ คือ สมเด็จพระเทพศิรินทรามาตย์ (หม่อมเจ้ารำเพย) ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ซึ่งเป็นธิดาของกรมหมื่นมาตยาพิทักษ์ (พระองค์เจ้าศิริวงศ์) กับพระชนนีน้อย

กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์เป็นโอรสในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เกิดแต่เจ้าจอมมารดาทรัพย์ นอกจากนี้ ยังเป็นพระเชษฐาของพระบรมมหัยยิกาเธอ กรมสมเด็จพระสุดารัตนราชประยูร (พระองค์เจ้าละม่อม) ผู้อภิบาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 มาแต่ทรงพระเยาว์หลังสมเด็จพระเทพศิรินทรามาตย์สวรรคต ซึ่งรัชกาลที่ 5 เคารพรักเป็นที่ยิ่ง ตรัสเรียกด้วยสนิทเสน่หาว่า "เสด็จยาย" ดังที่ได้สร้างวัดปรมัยยิกาวาส (ปรม (บรม) + อัยยิกา + อาวาศ แปลว่า วัดของยาย) ไว้เป็นอนุสรณ์ ณ นิวาสสถานเดิมของเสด็จยาย ตำบลเกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี

นับว่า ท้าวทรงกันดาล (ทองมอญ) เป็นผู้ทรงอิทธิพลอย่างสูงผู้หนึ่งในวังหลวงเมื่อสมัยธนบุรี แม้ภายหลังจากที่ท่านสิ้นชีวิตแล้ว แต่เส้นทางที่ท่านได้แผ้วถางวางไว้ ทำให้ทายาทของท่านยังคงรักษาบทบาท ดำรงสถานภาพชนชั้นนำได้ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ หนุนเนื่องไม่ขาดสายจวบจนปัจจุบัน

นับว่าการต้อนรับคณะนี้เมื่อวานนี้ จึงเป็นนิมิตมงคลส่งท้ายปีอย่างยิ่งของพวกเราที่ บวรนคร ครับ

ด้วยสายสกุล ณ นคร ก็ผูกสัมพันธ์กันมากกับ พระเจ้ากรุงธนบุรี และ ราชวงศ์จักรี

ในลักษณะทำนองเดียวกันกับไชยนันทน์

๓๐ ธันวา ๖๘ ๐๘๐๐ น.

บ้านบวรรัตน์ ท่าวัง เมืองนคร

https://www.facebook.com/photo/?fbid=1990391391855973&set=pcb.1990399155188530